pois
 
 
 

 

Opracowanie i aktualizacja:


Wydział Administracji i Logistyki

 


© Małopolski Urząd Wojewódzki
w Krakowie

Wydział Administracji i Logistyki
Kraków 2012-2015

Małopolski Urząd Wojewódzki

  

 

Rekultywacja zbiornika odpadów niebezpiecznych i szkodliwych po zakładach "Górka" w Trzebini

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności
w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko

Oś priorytetowa II: "Gospodarka odpadami i ochrona powierzchni ziemi"
Działanie 2.2: " Przywracanie terenom zdegradowanym wartości przyrodniczych i ochrona brzegów morskich"

Wartość projektu: 14 608 406,84 zł
Kwota dofinansowania z Funduszu Spójności: 12 417 145,81 zł
Kwota dofinansowania z budżetu państwa: 2 191 261,03 zł

 

Opis projektu

Obiekt będący przedmiotem projektu pn. Rekultywacja zbiornika odpadów niebezpiecznych i szkodliwych po zakładach „Górka” w Trzebini został zaliczony przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska do tzw. „bomb ekologicznych”, jako stwarzający poważne zagrożenie dla środowiska. Głównym problemem będącym przesłanką do realizacji projektu jest fakt zdeponowania w niecce dawnego kamieniołomu „Górka” odpadów stałych po produkcji tlenku glinu. Odpady te zostały umieszczone w znajdującej się w dnie kamieniołomu strefie źródliskowej. Kontakt odpadów z wodą powoduje powstawanie odcieków, które charakteryzują się wysoką alkalicznością, silnym zmineralizowaniem oraz wysoką zawartością substancji organicznych i metali.

Cele projektu:

1. Trwałe wyeliminowanie negatywnego oddziaływania na środowisko składowiska odpadów oraz zbiornika odcieków w szczególności poprzez eliminację emisji zanieczyszczeń do wód podziemnych i powierzchniowych.

2. Doprowadzenie gruntów na terenie wyeksploatowanego kamieniołomu do standardu określonego w Rozporządzeniu Ministra Środowiska w sprawie standardów jakości ziemi.

3. Wykonanie rekultywacji przyrodniczej i zagospodarowanie terenu zgodnie z zapisami planu zagospodarowania przestrzennego – „teren zieleni izolacyjnej częściowo urządzonej”.

Bezpośrednie zrekultywowanie zbiornika odpadów przemysłowych i niebezpiecznych „Górka” w Trzebini o powierzchni ok. 10,5 ha oraz uzyskanie efektu oddziaływania rekultywacji na sąsiednie tereny co łącznie daje efekt bezpośredniej rekultywacji terenu 11,5 ha oraz pośrednio wpływa na poprawę warunków życia mieszkańców sąsiednich terenów.

Realizacja przedsięwzięcia przyczyni się do uzyskania tzw. „niebieskiego” i „zielonego” efektu ekologicznego. „Efekt niebieski” będzie możliwy dzięki odpompowaniu i unieszkodliwieniu szkodliwej cieczy zalegającej w dnie kamieniołomu, a następnie poprzez odizolowanie części hałdy od ewentualnych wód gruntowych, wykonanie drenażu, udrożnienie sztolni. Na terenie inwestycji zostanie wykonany zbiornik wodny o charakterze przyrodniczym zasilany czystymi wodami źródliskowymi. „Efekt zielony” zostanie osiągnięty między innymi dzięki ułożeniu warstwy izolacyjnej i glebotwórczej. Kolejny etap to obsiew i obsadzenie terenu krzewami i drzewami. Działania będą prowadzone z zachowaniem znajdującej się na terenie inwestycji flory i fauny chronionej prawem.

 

Zakres rzeczowy projektu:

1. Odpompowanie i unieszkodliwienie cieczy zalegającej w dnie kamieniołomu.

2. Wykonanie osadnika i osuszenie odpadów powstałych po wypompowaniu cieczy oraz ich wywóz wraz z odpadami komunalnymi na składowisko.

3. Wykonanie drogi tymczasowej w południowej części kamieniołomu dla wywozu osadów.

4. Udrożnienie i rekonstrukcja sztolni transportowej.

5. Usunięcie istniejących drzew i krzewów z terenu hałdy.

6. Wykonanie wąwozu we wschodniej części kamieniołomu odsłaniającego strefę źródliskową.

7. Odizolowanie zachodniej i północnej części hałdy od ewentualnych wód gruntowych mogących napływać z tego kierunku.

8. Wykonanie systemów drenażowych odprowadzających wody podziemne i opadowe z terenu kamieniołomu do sztolni transportowej.

9. Wykonanie drogi technicznej wzdłuż wąwozu, łączącej kamieniołom z otaczającym terenem.

10. Działania rekultywacyjne na powierzchni składowiska:

10.1 docelowe ukształtowanie bryły;

10.2 ułożenie warstwy wyrównawczej;

10.3 ułożenie warstwy izolacyjnej;

10.4 wykonanie warstwy mineralno-humusowej (glebotwórczej) o miąższości min. 1,0 m;

10.5 obsiew i obsadzanie  roślinnością krzewiastą i drzewiastą zgodnie z wytycznymi zawartymi w zał. 4 do Studium Wykonalności.

11.  Działania rekultywacyjne na obszarze spągu kamieniołomu (osuszony zbiornik odcieków):

11.1 wykonanie cieku wodnego (w formie naturalistycznej) odprowadzającego wody źródliskowe wraz ze zbiornikiem przelewowym;

11.2 wykonanie zbiornika wodnego o charakterze przyrodniczym  w spągu kamieniołomu (lokalizacja dostosowana do istniejącego ukształtowania), zasilanego wodami źródliskowymi;

11.3 przygotowanie podłoża i utworzenie warstwy glebowej o miąższości ok. 0,2 m;

11.4 obsiew i nasadzenia roślinności.

12. Działania na terenie przyległym, położonym powyżej kamieniołomu:

12.1  uporządkowanie istniejącej szaty roślinnej i zbiorników wodnych;

12.2 nasadzenia uzupełniające roślinności o charakterze ochronnym;

12.3 zabezpieczenie stanowiska rośliny prawnie chronionej.

13. Uzupełnienie elementów sieci monitoringowej na terenie projektu.

14. Rekonstrukcja i udrożnienie systemu odprowadzania wód poniżej sztolni.

Geneza

Obszar objęty projektem znajduje się ok. 2 km na północny – zachód od centrum miasta Trzebini, w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowań dawnych Zakładów Surowców Ogniotrwałych „Górka” S.A. Hałdę odpadów zlokalizowano w nieczynnym od 1973 r. kamieniołomie Górka, gdzie eksploatowano wapienie i margle używane jako surowiec przez cementownię działającą w obrębie tych zabudowań w latach 1913 – 1975.

Wyeksploatowany kamieniołom w latach 1960-1984 wykorzystywano jako zwałowisko odpadów Zakładów Surowców Ogniotrwałych „Górka”. W niecce kamieniołomu składowano odpady stałe po produkcji tlenku glinu.

Ilość odpadów zgromadzonych w kamieniołomie „Górka” szacowana jest na około 600 tys. m3.

Odpady zostały zdeponowane na znajdującej się w dnie kamieniołomu strefie źródliskowej. W wyniku kontaktu odpadów z wodą ługowane były przez lata i przenoszone do środowiska różne składniki głównie węglan sodu. Powstające w ten sposób odcieki charakteryzują się wysoką alkalicznością (pH od 11,5 do 13,4), silnym zmineralizowaniem oraz wysoką zawartością substancji organicznych i niektórych metali (m.in. Al, As, Cr, Mo i V).

Odcieki odpływały z kamieniołomu sztolnią transportową utworzoną w jego dnie i poprzez sieć kanałów na terenach przemysłowych trafiały do potoku Ropa, a za jego pośrednictwem do rzeki Chechło. W celu wyeliminowania przepływu w otwartych ciekach w 1991 r. rozpoczęto odpompowywanie cieczy z kamieniołomu i przekazywanie jej za pośrednictwem kanalizacji komunalnej do grupowej oczyszczalni ścieków Rejonowego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji (RPWiK) w Chrzanowie. Aby wykluczyć odpływ drogą „naturalną”, a zarazem umożliwić systematyczne pompowanie, zamknięto sztolnię tamą betonową powodując spiętrzenie odcieków w kamieniołomie. Taki stan trwał do początku 1996 r. wtedy to zaprzestano pompowania, na skutek odmowy przyjmowania ścieków przez RPWiK, które miało coraz większe problemy z ich oczyszczeniem.

Po wydaniu decyzji o zaprzestaniu pompowania nie zlikwidowano budowli piętrzącej, w wyniku czego poziom cieczy w kamieniołomie systematycznie wzrastał.

Systematyczny wzrost poziomu cieczy trwał do lutego 2000 roku, gdy osiągnął poziom określony rzędną ok. +357,5m (wzrost o ponad 12 m w ciągu 4 lat). Wówczas nastąpiło przelanie. W południowej części kamieniołomu, strumień cieczy zaczął płynąć po powierzchni gruntów w kierunku lejów znaczących wyrobiska dawnej Kopalni Galmanu. W tym momencie sytuacja została uznana za stan awarii. Usuwaniem awarii zajęły się władze gminy Trzebinia, przy pomocy urzędów administracji państwowej szczebla wojewódzkiego.

Podjęte działania polegały na obniżeniu lustra cieczy do +356,6 m i utworzeniu na tym poziomie przelewu grawitacyjnego do sztolni poprzez otwór przewiercony przed tamą piętrzącą. Uzyskano, więc odprowadzenie cieczy tą samą drogą co w 1991 z tą różnicą, iż pojawił się powyżej zachodniej części miasta zbiornik mieszczący kilkaset tysięcy metrów sześciennych silnie alkalicznej cieczy.

W związku z powstaniem warunków dla rozpoczęcia osuszania akwenu, w porozumieniu z Małopolskim Urzędem Wojewódzkim w Krakowie i pod jego nadzorem podjęto odpowiednie działania. Zgodnie z zaleceniami Ministra Środowiska prowadzony był od 2005 roku I etap zadania, tj. neutralizacja i odpompowanie zanieczyszczonej cieczy do kanalizacji oraz wód powierzchniowych. Prace finansowane były ze środków budżetu państwa. Prace prowadzone do sierpnia 2005 do grudnia 2008 przyniosły rezultat bliski zamierzonemu celowi. Z uwagi na sposób finansowania prace podzielono na 7 etapów. W ich ramach wykonano następujące zadania:

1. Odpompowanie i zrzut cieczy do cieków powierzchniowych po redukcji zanieczyszczenia

2. Rekonstrukcja przelewu grawitacyjnego (utrzymanie osiągniętego poziomu akwenu)

3. Wykonanie rurociągu podającego ciecz z kamieniołomu do oczyszczalni EKONAFT

4. Oczyszczanie sztolni

5. Monitoring cieczy

6. Rekonstrukcja koryt cieków

Łącznie na działania zaradcze wydano ok. 26 mln PLN pochodzących z budżetu państwa.

Do lutego 2011 r. cały teren podlegający rekultywacji, na podstawie zawartych umów, zarządzany był przez Urząd Miasta w Trzebini.

Równolegle prowadzono starania, aby projekt pn. „Rekultywacja zbiornika odpadów niebezpiecznych i szkodliwych po zakładach „Górka” w Trzebini˝ mógł być realizowany w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Minister Środowiska wystąpił do prezesa Zarządu NFOŚiGW o włączenie projektu do listy projektów objętych pomocą techniczną.

Na mocy porozumienia podpisanego w dniu 25.05.2007 r. pomiędzy Ministrem Środowiska a Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie fundusz został wyznaczony jako Instytucja Wdrażająca dla projektu rekultywacji zbiornika Górka. Projekt został również włączony do planu działania inicjatywy JASPERS na 2008 r.

W 2008 roku NFOŚiGW ogłosił przetarg na opracowanie dokumentacji niezbędnej do wystąpienia z wnioskiem o dofinansowanie z Funduszu Spójności dla przedsięwzięcia o nazwie „Rekultywacja zbiornika odpadów niebezpiecznych i szkodliwych po zakładach „Górka” w Trzebini.

Wyłoniony w przetargu wykonawca opracował dokumentacje, w skład której wchodziły:

  • Wielowariantowa koncepcja rekultywacji zbiornika odpadów przemysłowych i szkodliwych

  • Studium Wykonalności wraz z prezentacją

  • Wniosek do Funduszu Spójności

  • Raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko

  • Program funkcjonalno-użytkowy

 

 

  powrót